Stress και παχυσαρκία

Stress και παχυσαρκία

Stress και παχυσαρκία

Στις ΗΠΑ τα δύο τρίτα του πληθυσμού είναι υπέρβαροι και το ένα τρίτο είναι παχύσαρκοι. Αν και κύρια αίτια της παχυσαρκίας θεωρούνται η υπερβολική κατανάλωση τροφής και ο καθιστικός τρόπος ζωής, υπάρχουν πιθανώς πολλοί άλλοι συντελεστές παράγοντες που συντελούν στην αύξηση της παχυσαρκίας και των σχετιζόμενων νοσημάτων όπως το  στρες.

Το άγχος ή στρες, έχει προταθεί ως ένας περιβαλλοντικός παράγοντας που μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη της παχυσαρκίας,  καθώς το χρόνιο στρες επιδρά στα κέντρα ρύθμισης της κατανάλωσης τροφής και στην περιφερειακή κατανομή του λιπώδους ιστού. 

Το άγχος συνδέεται με την σπλαχνική εναπόθεση λίπους, η οποία σχετίζεται με μεγαλύτερους κινδύνους για την υγεία.

Στρες, ένας φυσιολογικός μηχανισμός 

Αν και συχνά το στρες θεωρείται ως κάτι κακό, η απόκριση στο άγχος είναι κρίσιμη για την επιβίωση, καθώς ρόλος του είναι να βοηθήσει τον οργανισμό να προσαρμοστεί στην πρόκληση και να διατηρήσει την ομοιόστασή του. 

Όταν κάποιος βιώνει έντονο στρες (π.χ. απειλή), ενεργοποιείται ταχέως ο συμπαθητικός κλάδος του αυτόνομου νευρικού συστήματος (ANS), ακολουθούμενος από τον άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων (HPA).

To αυτόνομο νευρικό σύστημα ελέγχει σπλαχνικές λειτουργίες όπως η αναπνοή, ο καρδιακός ρυθμός, η διατήρηση της αρτηριακής πίεσης, η απελευθέρωση ορμονών και η πέψη. 

Η οξεία ενεργοποίηση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος  μετά από έκθεση στο στρες αναφέρεται συχνά ως απόκριση «μάχης ή πτήσης» (fight ot flight response).

To συμπαθητικό νευρικό σύστημα αυξάνει την αναπνοή, την αρτηριακή πίεση και τον καρδιακό ρυθμό και ενεργοποιεί τις καταβολικές οδούς. 

Οι κατεχολαμίνες συνδέονται με β-αδρενεργικούς υποδοχείς λιποκυττάρων, προκαλώντας λιπόλυση μέσω λιπασών ευαίσθητων στις ορμόνες. Αυτό απελευθερώνει μη εστεροποιημένα λιπαρά οξέα από τα λιποκύτταρα και τα απελευθερώνει στην κυκλοφορία. 

Το γλυκογόνο υδρολύεται και η γλυκονεογένεση διεγείρεται για να παρέχει γλυκόζη σε ιστούς που απαιτούν μεγάλες ποσότητες ενέργειας (κυρίως τον εγκέφαλο, και τον σκελετικό και καρδιακό μυ) απαραίτητη για την αντιμετώπιση της απειλής προς την ομοιόσταση. 

Η ενεργοποίηση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος,  αναστέλλει τις επιδράσεις της ινσουλίνης και λειτουργίες που δεν είναι απαραίτητες για άμεση επιβίωση (π.χ. πέψη, ανάπτυξη και αναπαραγωγή). 

Το άγχος ενεργοποιεί επίσης τον άξονα υποθαλάμου-υπόφυση-επινεφρίδια. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την απελευθέρωση ορμονών που διεγείρουν τη σύνθεση και την απελευθέρωση της αδρενοκορτικοτροπικής ορμόνης (ACTH) από την πρόσθια υπόφυση, η οποία συνδέεται με τους υποδοχείς στον επινεφριδιακό φλοιό, προκαλώντας την απελευθέρωση γλυκοκορτικοειδών (κυρίως κορτιζόλης).

Χρόνιο στρες

Ωστόσο, ενώ η οξεία απόκριση στο στρες προωθεί την κινητοποίηση των αποθεμάτων αποθήκευσης ενέργειας για χρήση, η χρόνια έκθεση σε γλυκοκορτικοειδή έχει το αντίθετο αποτέλεσμα, προωθώντας την αποθήκευση ενέργειας ως λίπος και κατά προτίμηση στην κοιλιά. 

Τα άτομα που εκτίθενται χρόνια σε υψηλά επίπεδα γλυκοκορτικοειδών, αναπτύσσουν κοιλιακή παχυσαρκία, μεταβολικό σύνδρομο και καρδιαγγειακά νοσήματα.

Έτσι, η έκθεση σε χρόνιο στρες μπορεί να επηρεάσει δυσμενώς πολλές πτυχές της υγείας.

Η κακή κοινωνικοοικονομική κατάσταση, οι προσωπικές συγκρούσεις με φίλους και οικογένεια, το εργασιακό στρες, η, έλλειψη επαρκούς κοινωνικής υποστήριξης, η χαμηλή αυτοεκτίμηση, η προσπάθεια εξισορρόπησης της οικογενειακής και της επαγγελματικής ζωής ή η φροντίδα ενός άρρωστου αγαπημένου προσώπου, είναι παράγοντες που μπορούν να συμβάλουν στο χρόνιο στρες και στην εξαιτίας αυτού αύξηση του βάρους.

Διατροφικές επιλογές – Stress και παχυσαρκία

Εκτός από τις μεταβολικές επιδράσεις του, το άγχος μπορεί να επηρεάσει την όρεξη και τις διατροφικές επιλογές. Πολλοί άνθρωποι όταν βιώνουν στρες έχουν μεγαλύτερη επιθυμία για τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά και ζάχαρη, σε μια προσπάθεια ενεργοποίησης των συστημάτων ανταμοιβής.  

Έτσι, πολλοί άνθρωποι αναφέρουν ότι παρατηρούν αύξηση του βάρους τους τις περιόδους που είναι αγχωμένοι, ενώ άλλοι αναφέρουν απώλεια όρεξης. 

Ένας άλλος παράγοντας είναι το προϋπάρχον βάρος: Οι άνδρες και οι γυναίκες που είναι υπέρβαροι ή στα ανώτερα όρια του «φυσιολογικού» βάρους είναι πιο πιθανό να πάρουν βάρος ως απάντηση στο άγχος από εκείνους που είναι χαμηλότερου βάρους. 

Σε κάθε περίπτωση, είναι πολύ σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι στη διαχείριση του βάρους μας παίζουν ρόλο και παράγοντες άλλοι από την διατροφή όπως το χρόνιο στρες το οποίο οφείλουμε να μάθουμε να διαχειριζόμαστε.